КЖ/ТҚҚ заңнамасы және бағалы металдарды тапсыру мен кепілге қою саласындағы ҚМА рөлі
Қазақстан Республикасындағы қаржы секторды және бағалы металдар айналымын сапалы реттеу «Қылмыстық жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жууға) және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл туралы» ҚР Заңына (КЖ/ТҚҚ туралы Заң) сүйенеді. Осы нормалардың сақталуын бақылайтын негізгі мемлекеттік орган Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі (ҚР ҚМА) болып табылады.
Астана, Алматы, Шымкент және ҚР басқа өңірлеріндегі ломбардтарға, сатып алу орындарына және зергерлік компанияларға алтын сынығын тапсыру, әшекейлерді кепілге қою немесе банктік құймаларды сатып алу үшін хабарласатын көптеген азаматтар кеңейтілген анкеталарды (KYC) толтыру және қаражат көзі туралы құжаттарды ұсыну қажеттілігіне тап болады. ҚР заңнамасына сәйкес, ломбардтар, микроқаржы ұйымдары және бағалы металдарды сатып алу орындары қаржылық мониторингтің ресми субъектілері болып табылады. Олар күмәнді операцияларды анықтауға және мәліметтерді ҚМА-ға беруге міндетті.
ҚР ломбардтары мен сатып алу орындарындағы қаржылық мониторингтің шекті сомалары
КЖ/ТҚҚ туралы Заң ұйым мәмілені тіркеуге және қаржылық мониторинг жүйесіне арнайы хабарлама жіберуге міндетті болатын айқын қаржылық шектерді (критерийлерді) белгілейді:
- Ломбардтардың операциялары (3 000 000 теңгеден бастап): Ломбардтардың алтын кепілімен микрокредиттер беру, сатып алу кезінде қолма-қол ақша төлеу, қарызды өтеу немесе мүлікті беру бойынша 3 000 000 теңге және одан жоғары сомадағы (қолма-қол немесе қолма-қолсыз нысандағы) кез келген қаржылық операциялары міндетті қаржылық мониторингке жатады.
- Зергерлік бұйымдар мен бағалы металдарды сатып алу-сату (5 000 000 теңгеден бастап): Сатып алу орындары, зергерлік салондар немесе жеке кәсіпкерлер жүзеге асыратын зергерлік бұйымдарды сатып алу-сату бойынша мәмілелер 5 000 000 теңгеден басталатын сома кезінде міндетті мониторингке жатады.
- Бағалы металдармен және тастармен көтерме мәмілелер (50 000 000 теңгеден бастап): Аффинирленген алтынмен және сомтумалармен 50 млн теңгеден басталатын сомаға жасалатын ірі өнеркәсіптік және инвестициялық мәмілелер терең қаржылық аудитке жатады.
Күмәнді операциялар: тексеру СОМАҒА ҚАРАМАСТАН қашан жүргізіледі
Көптеген клиенттер ұмытып кететін ең маңызды нюанс: 3 немесе 5 миллион теңге шекті сомасы — бұл міндетті есеп беруге арналған автоматты триггер ғана. Дегенмен, ҚР ломбардтары мен сатып алу орындарының комплаенс-қызметтері, егер мәміле күмәнді операция белгілеріне жатса, кез келген сомаға (тіпті 500 000 немесе 1 000 000 теңге болса да) қаражаттың шығу тегіне тексеру жүргізуге міндетті.
Қаржылық мониторинг үшін негізгі «қызыл белгілер» (красные флаги):
- Сомаларды бөлшектеу (мәмілелерді құрылымдау): Алтынның ірі партиясын (мысалы, 6 000 000 теңгеге) бірнеше күн ішінде немесе желінің әртүрлі филиалдары арқылы 1 500 000 теңгеден бірнеше траншпен тапсыруға әрекет жасау.
- Биркалары бар жаңа әшекейлерді үлкен көлемде тапсыру: Жеке тұлғаның жеке кәсіпкер мәртебесін немесе зауыттан берілген құжаттарды растаусыз биркалары бар жаңа зауыттық зергерлік бұйымдарды жүйелі түрде тапсыруы.
- Бағалы металдар көлемінің ресми мәртебеге сәйкес келмеуі: Жұмыс істемейтін азаматтың немесе студенттің көрінеу табыс көзінсіз көп миллиондық сомаға алтын бұйымдар немесе құймалар алып келуі.
- Сәйкестендіруден бас тарту: Клиенттің ЖСН бар құжаттарды ұсынудан үзілді-кесілді бас тартуы, мазасыздануы немесе алтынның шығу тегін түсіндіре алмауы.
Кесте: ҚР-дағы бағалы металдар үшін қаржылық мониторингтің жиынтық нормалары
Төмендегі кестеде қолданыстағы заңнамалық нормалар мен қаражатты растау талаптары келтірілген:
| Қаржылық операция түрі | Шекті сома | ҚР ҚМА-дағы есеп мәртебесі | Ломбард қандай құжаттарды сұрайды |
|---|---|---|---|
| Ломбардтағы кепіл / Сатып алу | 3 000 000 ₸ бастап | Міндетті авто-есеп | Жеке куәлік, KYC анкетасы, ақшаның/алтынның көзі |
| Зергерлік бұйымдарды сатып алу-сату | 5 000 000 ₸ бастап | Міндетті авто-есеп | Капиталдың шығу тегін растау |
| Бағалы металдармен мәмілелер (ММШ/құймалар) | 50 000 000 ₸ бастап | Кеңейтілген қаржылық бақылау | Шығу тегі құжаттарының толық кешені |
| Күмәнді операциялар (кез келген түрі) | 1 теңгеден бастап (кез келген) | Күмәнді мәміле бойынша есеп | Дереккөздің заңдылығын растау |
Қаражаттың шығу тегін растау үшін қандай құжаттар сұралады
Егер мәмілеңіздің сомасы шекті 3 000 000 теңгеден асып кетсе немесе операция ломбардтың қауіпсіздік қызметінде қосымша сұрақтар туғызса, сізге алтынның немесе қолма-қол ақшаның заңдылығын растайтын бір немесе бірнеше ресми құжатты ұсыну қажет болады:
- Ресми табыстар (Жалақы / Бизнес): Жұмыс орнынан табысы туралы анықтама, БЖЗҚ-дан зейнетақы аударымдары туралы үзінді көшірме немесе ЖК салық декларациясы (910.00 / 240.00 нысаны).
- Жылжымайтын мүлікті немесе автокөлікті сату: Пәтерді, үйді немесе автокөлікті сатып алу-сатудың нотариаттық куәландырылған шарты + ақшалай қаражаттың түсуі/шешілуі туралы банктік үзінді көшірме.
- Мұрагерлік немесе сыйға тарту туралы құжаттар: ҚР нотариусы берген Мұраға құқық туралы куәлік немесе ресми нотариалдық сыйға тарту шарты.
- Банктік жинақтар: ЕКБ-дегі (Halyk, Банк ЦентрКредит, Kaspi т.б.) депозиттік шоттан үзінді көшірме немесе шоттан қолма-қол ақшаны шешу туралы кассалық ордер.
- Алтынды сатып алуға арналған құжаттар: Фискалдық чектер, биркалар, ҚР Ұлттық банкінде немесе ЕКБ-де өлшемді құймаларды сатып алу шарттары, алдыңғы мәмілелердің кепіл билеттері.
Құжаттарды ұсынудан бас тартқан кезде не болады?
Кейбір клиенттер құжаттарды ұсынудан бас тартқан кезде ломбард ақшаны есепсіз бере салады деп ойлайды. Дегенмен, ҚР заңдары бойынша қаржы ұйымының реакциясы келесідей болады:
- Операцияны жүргізуден бас тарту: КЖ/ТҚҚ туралы Заңға сәйкес, егер клиент сәйкестендіру процедурасынан өтуден немесе қаражаттың шығу тегі туралы құжаттарды ұсынудан бас тартса, ломбард немесе сатып алу орны клиентке мәміле жасаудан БАС ТАРТУҒА МІНДЕТТІ.
- ҚМА-ға сигнал беру: Шекті немесе күмәнді операция кезінде клиенттің құжаттарды ұсынудан бас тарту фактісі комплаенс-офицермен автоматты түрде тіркеледі және тексеру үшін Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігіне жіберіледі.
Чек-лист: ҚМА тарапынан проблемаларсыз алтынды қалай тапсыруға немесе қарыз алуға болады
- Жаныңызда жеке куәліктің түпнұсқасы болсын: ҚР ломбардтарындағы барлық мәмілелер қатаң түрде ЖСН бар құжаттар бойынша жүргізіледі (жеке куәлік, ТҰҚ, eGov Mobile).
- Чектерді және кассалық ордерлерді сақтаңыз: Құймаларды, монеталарды немесе қымбат әшекейлерді сатып алған кезде құжаттарды архивтік бумаларда ұстаңыз.
- Сомаларды бөлшектеумен айналыспаңыз: Табыстар туралы құжаттарды ұсына отырып, алтынның бүкіл партиясын бірден заңды түрде тапсыру сізді құрылымдау күдігінен арылтады.
- Тек лицензияланған ломбардтарға хабарласыңыз: Заңды желілік ұйымдар мәмілелердің толық құпиялылығы мен заңды тазалығын қамтамасыз ете отырып, ҚР ҚНРДА мен ҚМА талаптарына қатаң сәйкестікте жұмыс істейді.
GTkz ақпараттық анықтамасы: Порталдың барлық талдамалық және құқықтық материалдары тек анықтамалық-ақпараттық мақсатта дайындалған. Біздің портал заңгерлік консультациялар бермейді, қаржылық мониторинг субъектісі болып табылмайды және Қазақстан Республикасында бағалы металдарды сатып алуды немесе кепілге алуды жүзеге асырмайды.
