Мұра және зергерлік бұйымдар: ҚР-дағы заңнамалық негіздер
Бағалы заттарды мұраға алу — Қазақстан Республикасында жиі кездесетін практика. Кеңестік 583 сынамалы алтыннан жасалған отбасылық гарнитурлар, заманауи 585 және 750 сынамалы бренндік жүзіктер немесе коллекциялық бағалы заттар ұрпақтан ұрпаққа беріледі. Дегенмен, мұрагерлер бірнешеу болған кезде, әшекейлерді ресімдеу және физикалық бөлу процесі жиі даулы жағдайларға әкеледі.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне (ҚР АК) сәйкес, зергерлік бұйымдар мен бағалы металдар жалпы мұрагерлік мүліктің құрамына кіреді. Астана, Алматы, Шымкент немесе ҚР кез келген басқа қаласында иелік ету құқығына заңды түрде кіру және бағалы заттарды әділ бөлу үшін заңмен белгіленген тәртіпті сақтау қажет.
Нотариус үшін әшекейлерді ресми бағалау
Мұраға құқық туралы куәлікті ресімдеу үшін нотариусқа мұраға қалатын мүліктің нақты нарықтық құны қажет. Бұл мемлекеттік бажды есептеу және әрбір мұрагердің үлесін дұрыс анықтау үшін қажет.
- Лицензияланған сараптамалық бағалау: Тек металл сынығының құнын анықтайтын ломбардтан айырмашылығы, ҚР мемлекеттік лицензиясы бар ресми тәуелсіз бағалаушы толыққанды сараптамалық қорытынды жасайды. Ол алтынның таза массасын, сынамасын, бағалы тастардың (гауһар, зүбаржат) болуын, брендті, жасын және бұйымның көркемдік құндылығын ескереді.
- Нотариус үшін бағалаудың сатып алу орнынан айырмашылығы неде: Ломбард өз тәуекелдерін және қайта балқытуға дисконтты есептейді. Лицензияланған бағалаушы Қазақстанның екінші реттік зергерлік нарығындағы әшекейдің нақты нарықтық құнын есептейді.
- Құжаттарды тапсыру мерзімі: Мұраға кіру туралы өтініш нотариусқа мұра ашылған күннен (мұра қалдырушының қайтыс болған күнінен) бастап қатаң түрде 6 ай ішінде беріледі.
Мұрагерлер арасында бағалы заттарды бөлудің 3 тәсілі
Мұраға құқық туралы куәлікті алғаннан кейін мүлік жалпы үлестік меншікке өтеді. Алтын әшекейлерді физикалық түрде үш заңды жолмен бөлуге болады:
- Мұрагерлік мүлікті бөлу туралы келісім жасау: Мұрагерлер заттарды олардың бағалау құнын ескере отырып, өз араларында бейбіт түрде бөледі. Мысалы, бір мұрагер ауыр алтын білезікті, ал екіншісі — жиынтық құны тең сырғалар мен жүзікті алады. Бұл шартты нотариустан куәландыру қажет.
- Ақшалай өтемақы төлеу: Егер әшекей бөлінбейтін болса (мысалы, ірі гауһар тасы бар бір массивті жүзік), оны мұрагерлердің бірі алып, қалғандарына тәуелсіз бағалауға сәйкес олардың үлестерін ақшалай төлейді.
- Әшекейлерді сату және түскен ақшаны бөлу: Бұйымдар сатып алу орнына, зергерлік комиссиялық дүкенге тапсырылады немесе аукционда өткізіледі, содан кейін теңгеде алынған сома мұрагерлер арасында олардың заңды үлестеріне пропорционалды түрде бөлінеді.
Кесте: Мұраға қалған алтынды бағалау және өткізу тәсілдерін салыстыру
Төмендегі кестеде Қазақстанда әшекейлерді бағалау және сату нұсқаларының негізгі айырмашылықтары келтірілген:
| Бағалау / өткізу тәсілі | Не үшін жарамды | Кім жүргізеді | Тастар мен брендтің құндылығын ескеру |
|---|---|---|---|
| ҚР тәуелсіз бағалаушысы | Нотариусқа есеп беру | Сот немесе лицензияланған сарапшы | Максималды: брендті, тастарды және жасын ескереді |
| Ломбардтың сатып алу орны (сыныққа) | Жылдам сату және қолма-қол ақшаны бөлу | Ломбардтың тауартанушы-бағалаушысы | Минималды: қатаң түрде алтынның салмағы мен сынамасын бағалайды |
| Зергерлік комиссиялық дүкен | Раритеттер мен брендтерді сату | Геммолог-байер | Жоғары: бұйым дайын әшекей ретінде сатылады |
Қазақстанда мұраға қалған алтынға салық салу
Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша (ҚР Салық кодексі), жеке тұлғалар — ҚР азаматтары мен резиденттері — мұра бойынша мүлікті (соның ішінде алтын әшекейлер мен құймаларды) алған кезде жеке табыс салығын (ЖТС) ТӨЛЕМЕЙДІ.
Дегенмен, мұраға қалған бұйымды кейіннен сатқан кезде нормативтік ережелерді ескеру маңызды:
- Егер мұраға қалған әшекей жеке тұлғаға немесе сатып алу орнына жылжымалы мүлік ретінде сатылса, құнның өсуі бақыланбайды және мұрагерде салықтық міндеттемелер туындаймайды.
- Сирек кездесетін антикварлық заттарды табысты тіркеу арқылы аукцион үйлері арқылы сатқан кезде бастапқы құнды растау үшін тәуелсіз бағалау есебін сақтау ұсынылады.
Мұрагерлерге арналған чек-лист: әрекеттердің қадамдық тәртібі
- Нотариусқа хабарласыңыз: 6 ай өткенге дейін мұрагерлік істі ашу туралы өтініш беріңіз.
- Әшекейлерді жинаңыз және сақтаңыз: Құжаттарды заңды ресімдегенге дейін алтынды ломбардқа өткізбеңіз және оны қайта балқытпаңыз.
- Тәуелсіз бағалауға тапсырыс беріңіз: Нотариусқа есеп дайындау үшін лицензияланған бағалаушыға хабарласыңыз.
- Мұра туралы куәлікті алыңыз: Нотариус құжатты бергеннен кейін Мүлікті бөлу туралы келісімге қол қойыңыз.
- Әшекейлерді өткізіңіз немесе сақтаңыз: Оңтайлы нұсқаны таңдаңыз — заттарды бөлу, өтемақы төлеу немесе сатып алу орны арқылы сату.
GTkz ақпараттық анықтамасы: Сайттың барлық талдамалық және құқықтық материалдары тек танысу мақсатында дайындалған. Портал мұрагерлік істер бойынша заңгерлік консультациялар бермейді, тәуелсіз бағалауды жүзеге асырмайды және Қазақстан Республикасында зергерлік бұйымдарды сатып алумен айналыспайды.
